TANGGAP WACANA PAMBUKA PENGETAN MAULID NABI

Assalamu’alaikum wr. wb.

Para sesepuh pinisepuh, alim ulama, kaum muslimin wal muslimat, mukminin wal mukminat rokhimatulallah.

Saderengipun kula matur ingkang kathah, sumangga kula derekaken sesarengan ngaturaken puja lan puji syukur wonten ngarsanipun Gusti Allah SWT , dene kula panjenengan sami taksih pinaringan bagas waras, rahmat saha hidayah, saengga saged sesarengan kempal wonten ing Masjid Darussallam mriki, saperlu ngawontenaken pengetan agung, Miyosipun Nabi Agung junjungan kita sadaya, Muhammad SAW, ingkang tansah kita entosi syafa’atipun ing dinten yaumil qiyamat mangke.

Ing dalu punika tanggal 26 Pebruari 2010, utawi tanggal 12 Robiulawal 1431, sadaya umat Islam kabikak manahipun,  kadhodhog jiwanipun,  kagugah badanipun,  saperlu ngaji lan mengeti    ( ngaji dari kata meng “ kaji “ ) Miyosipun Kanjeng Nabi Muhammad SAW, utawi ingkang limrah dipun sebat Maulid Nabi Muhammad SAW, Rosulullah junjungan kita sadaya.

Kula minangka ketua panitia pengetan Maulid Nabi ing Masjid mriki, ngaturaken sugeng rawuh dhumateng jamaah sadaya, ingkang sampun nglonggaraken wekdal ngrawuhi pengetan ing dalu punika, mugiya pikantuk syafa’at saking Kanjeng Nabi, lan Gusti Allah SWT  tansah ngluberaken rahmat saha hidayah Ipun dhumateng kita sadaya, paring ganjaran swarga kangge gesang  kita wonten ing alam akhirat mangke,  Amin … Allahuma … amin.

Boten langkung kula ugi ngaturaken panuwun dhumateng mudha-mudhi Masjid Darussalam mriki, ingkang sampun nyengkuyung lan nyawisaken sadayanipun, murih regengipun pengetan Maulid Nabi  ing dalu punika. Mugi-mugi Gusti Allah SWT maringi pepulih ganjaran samurwatipun.

Wondene ular-ular hikmah ingkang mujudaken inti saking pengetan Maulid Nabi ing dalu punika mangke,  badhe dipun wedharaken dening Bapak Kyai H. Sholehudin saking Pemalang. Panyuwun kula mugiya ular-ular punika saged mupangati tumrap kita sadaya,  nambah ke Imanan saha ke Taqwaan dhumateng Gusti Allah SWT.

Kula kinten menggah atur pambuka punika kula cekapi semanten kemawon, …lan salajengipun pengetan Maulid Nabi ing dalu punika sumangga kita bikak kanthi waosan  “ Bhasmallah “ …..Bhismillahir rohmanir rohim….Matur nuwun.

Akhirul khalam bilahit taufik wal hidayah wassalamu’alaikum wr. wb.

TANGGAP WACANA PAHARGYAN PEPISAHAN KELAS IX

Assalamu’alaikum wr. wb

Bapak Kepala SMP 1 Wonosobo ingkang kula hurmati,

Bapak Pengurus Komite Sekolah saha tamu undangan ingkang kula hurmati,

Bapak ibu karyawan lan karyawati ingkang kula hurmati,

Bapak saha ibu guru ingkang tansah kula bekteni,  lan

Rencang-rencang saha adik-adik ingkang kula tresnani.

Minangka pambukaning atur,  sumangga sesarengan kula dherekaken ngaturaken puja-puji syukur wonten ngarsanipun Gusti Allah SWT ingkang sampun paring berkah karaharjan, kanikmatan,  saha kasarasan, saengga kita sadaya saged kempal wonten ing pahargyan pepisahan siang punika, kanthi wilujeng mboten wonten alangan satunggal punapa..

Keparengan ing mriki kula minangka sesulihipun putra-putri kelas IX,  badhe matur wonten ngarsa panjenengan sami.

Bapak saha ibu guru sekaliyan, utaminpun bapak kepala sekolah,  wonten ing kalodhangan punika kula sakanca  ngaturaken agunging panuwun ingkang tanpa upami dhumateng panjengan sami, awit saking sih katresnan,  sadangunipun tigang tahun, dipun gulawenthah kanthi manah  ingkang sabar, ikhlas, kebak raos tresna lan asih.  Ngantos karaosaken boten wonten bentenipun kaliyan bapak saha ibu ingkang nglairaken kula piyambak. Makaten kalawau saengga samangke saged ngrampungaken  pasinaon wonten ing pawiyatan SMP 1 Wonosobo punika.  Semanten agenging lelabetan kalawau,  pramila,  kula sakanca  tansah dedonga,  mugi-mugi lelabetan panjenengan sami pikantuk ganjaran lan pepulih ingkang matikel-tikel saking Gusti Allah SWT.

Saestunipun awrat anggen kula badhe matur, amargi,  salebeting batin kepingin sanget tansah cecaketan kaliyan bapak saha ibu guru,  ngangsu kawruh ngantos dumugi salaminipun. Nanging temtu kemawon sadaya kalawau boten badhe kelampahan, jer kula sakanca, nggadhahi ayahan lan jejibahan ingkang langkung awrat, inggih punika ngudi kawruh wonten ing pawiyatan ingkang langkung inggil.  Pramila pudya pangastutinipun bapak saha ibu guru kemawon ingkang tansah kula suwun, mugiya dadosa jimat ingkang tansah nyurung lan nuntun dhumateng lampah kula ngudi gegayuhan minangka sanguning gesang ing bebrayan agung.

Kula sakanca, ingkang badhe nilaraken pawiyatan SMP 1 Wonosobo punika, mbok bilih sadangunipun sesrawungan kathah tindak tanduk saha atur ingkang nguciwani lan kirang mranani, nyuwun agunging samodra pangaksami.  Mekaten ugi dhumateng adik-adik kelas VII lan kelas VIII.

Dhumateng adik-adik kelas VII lan kelas VIII,  nyuwun pandonga sageda kalampahan idham-idhaman lan gegayuhan kula sakanca.  Ugi nyuwun supados adik-adik sregep anggenipun sinau, saha miturut punapa ingkang dados dhawuhipun bapak lan ibu guru.

Minangka pungkasaning atur, mbok bilih namung makaten anggen kula saged matur dhumateng bapak  ibu guru sarta adhik-adhik, sumrambahipun para rawuh sadaya. Boten kesupen kula pribadi menawi wonten klenta-klentu anggen kula  matur, nyuwun agunging samodra pangaksami.

Matur nuwun.

Bilahi taufik wal hidayah, wassalamu’alaikum wr. wb.

Kerata Basa

Piring = sepine yen miring.

Suruh = kesusu weruh.

Sindur = isin yen mundur.

Ukir = ukurane pikir.

Andhong = anake supaya gelis nggendhong.

Setir = senajan singset tetep bisa muntir.

Garbu = yen ora mbegar ora bisa mlebu.

Ruji = diruru siji-siji.

Buta = kalbu sing ora ditata.

Gethuk = yen digeget karo manthuk-manthuk

Paribasan

Anak-anakan timun = wong kang ngepek bojo anake pupon

Andaka atawan wisaya = wong kang kena prakara banjur minggat amarga duwe pangira bakal kalah prakarane

Andaka ina tan wrin upaya = wong kang didakwa nyolong nanging ora ngaku, wasana kajibah nggoleki barang kang ilang

 Awak pendhek budi ciblek = wong cilik tur asor bebudene

 Abag-abang lambe = guneme mung lamis

 Adol lenga kari busik = dum dum barang, nanging sing andum ora oleh bagean

 Akadang saksi = wong prakaran akeh sadulure kang dadi seksine

 Ana bapang sumimpang = nyingkiri sakehing bebaya

 Anirna patra = ngungkiri tulisane dhewe

 Angin silem ing warih = tumindak ala kanthi sesidheman

 Angon kosok = ngreti ulah kridhaning wong liya lan bisa empan papan tumindake

 Asor kilang munggwing gelas = gunem manis tur marak ati lan bisa mranani sing krungu

 Adhang-adhang tetese embung = nJagakake barang mung sakoleh-olehe

 Aji godhong garing = wis ora ana ajine (asor banget)

 Ana adulate ora ana begjane = arep nemu kabegjan, ning ora sida

 Ana gula ana semut = panggonan sing akeh rejekine, mesti akeh sing nekani.

 Anggenthong umos = wong kang ora bisa nyimpen wewadi.

 Angon mangsa = golek wektu kang prayoga kanggo tumindak.

 Angon ulat ngumbar tangan = ngulatake kaanan, yen limpe banjur dicolong

 Arep jamure emoh watange = gelem kepenake ora gelem rekasane

 Asu belang kalung wang = wong asor nanging sugih

 Asu gedhe menang kerahe = wong kang dhuwur pangkate mesthi wae luwih dhuwur panguwasane

 Asu munggah ing papahan = wong ngrabeni tilas bojone sadulur tuwa

 Ati bengkong oleh oncong = wong duwe niyat ala oleh dalan

 Ana catur mungkur = ora seneng nyampuri urusaning liyan

 Anak molah bapa kepradhah = wong tuwa melu repot amarga tumindake anake

 Arep nengkane emoh pulute = gelem kepenak emoh nglakoni rekasane

 Adigang, adigung, adiguna = seneng ngendelake kekuwatane, panguwasae, lan kepinterane

 Ancik-ancik pucuking eri = tansah was sumelang

 Asu marani gebug = njarag bebaya

 Asu rebutan balung = rebutan utawa padudon sing ora mumpangati

Baladewa ilang gapite = wong gagah kang ilang kakuwatane, kaluhurane (ora duwe panguwasa)

 Banyu pinerang ora bakal pedhot = pasulayane sedulur ora bakal medhotake pasedulurane

 Bapa kesolah anak molah = yen wong tuwa oleh prakara, anak uga melu ngrasakae lan melu tanggung jawab

 mBarung sinang = nyela-nyela wong guneman

 mBalithuk kukum = mbudidaya ucul saka ing kukum utawa angger-angger

 mBaguguk ngutha waton = mbangkang marang pamarentah

 mBondhan tanpa ratu = mbangkang marang nagara

 mBuru kidang lumayu = nguyak samubarang kang durung karuwan wekase

 mBuwang rase nemu kuwuk = nyingkiri piala, nanging malah nemu piala kang luwih saka ala

 mBuwang tilas = rewa-rewa ora mentas tumindak pagawe ala

 Bathang lelaku = lunga ijen ngambah panggonan kang mbebayani

 Beras wutah arang bali menyang takere = barang kang wis owah ora bakal bali kaya maune

 mBidhung api rowang = ethok-ethok nulung nanging sejatine arep ngrusuhi

 Blilu tau pinter durung nglakoni = wong bodho nanging sering nglakoni iku luwih pinter tinimbang wong pinter nanging durung tau nglakoni

 Balung tinumpuk = anak loro dimantu tunggal dina

 Bathang lelaku = wong lungan ijen liwat dalan kang gawat, ngemu baya pati

 Bathang ucap-ucap = wong loro lungan liwat dalan kang gawat, ngemu baya pati

 Bubuk oleh leng = wong duwe niyat ala oleh dalan

 Bung pring petung = bocah kang longgor (gelis gedhe)

 Buntel kadut, ora kinang ora udut = wong nyambut gawe borongan, ora oleh opah dhuwit, mangan, lan udut

 Busuk ketekuk, pinter keblinger = sing bodho lan sing pinter padha nemu cilaka

 Becik ketitik ala ketara = sing becik bakal tinemu, sing ala bakale ketara

 Belo melu seton = bisane mung melu-melu, ora ngerti sing dikarepake

 Mburu uceng kelangan deleg = nguyak barang sepele kelangan barang sing aji

 Bathok bolu isi madu = dianggep wong lumrah nanging sugih kepinteran, utawa wong ala rupane nanging manis bebudene

 Bebek diwuruki nglangi = wong pinter diwulang mesthi gelis bisa

 Bebek mungsuh mliwis = wong loro padha dene pintere mungsuhan, nanging sing siji luwih trengginas

 Bima akutha wesi = wong gedhe kang kukuh panguwasane

 Bramara mangun lingga = wong lanang gumagusan ing ngarepe wong wadon kang disiri

 Brekithi angkara madu = wong kacilakan marga barang kang banget dikaremi

 Byung-byung tawon kambu = wong ela-elu, senengane padha kumpul tanpa ana prelune

Calak cangkol kendhali bol, cemethi tai = nyela-nyela gunem kang ora ana pedahe

 Carang canthel = ora diajak guneman nanging melu-melu ngrembug

 Car-cor kaya kurang janganan = ngomong ceplas-ceplos ora dipikir dhisik

 Cathok gawel = seneng cawe-cawe mesthi ora diajak guneman

 Cecak nguntal elo = gegayuhan sing ora jumbuh karo kahanane

 Cebol nggayuh lintang = wong duwe panggayuh kang mokal kecandhake

 Cebol nggayuh langit = wong duwe panjangka kang tanpa ana kawusanane

 Cecak nguntal cagak = gegayuhan kang ora imbang kekuwatane

 Cedhak celeng boloten = cedhak karo wong ala bakal katut ala

 Cengkir ketindhihan kiring = wong lanang didhisiki anggone rabi dening adhine

 Cikal apupus limar = wong oleh kabegjan kang luwih saka mesthine

 Cobolo mangan teki = wong bodho banget tur tumindak asor

 Cocak nguntal elo = wong tumandang gawe kang ora laras karo kaanane

 Cumbu laler = wong kang teka lunga pamanggone

 Ciri wanci lalai ginawa mati = pakulinan ala ora bisa diowahi yen durung nganti mati

 Cincing-cincing meksa klebus = karepe ngirid nanging malah entek akeh, karepe mung climen wekasan entek wragat akeh

 Criwis cawis = seneng maido nanging ya seneng menehi (muruki)

 Cuplak andheng-andheng, yen tan pernah panggonane = wong kang tansah sulaya karo rembuge wong akeh

 Crah gawe bubrah, rukun gawe santosa = pasulayan njalari ringkih, karukunan njalari kuwat.

 Cedhak kebo gupak = sesrawungan karo wong ala bisa melu-melu

Dahwen ati open = nacad nanging mbenerake wong liya

 Digarokake dilukokake = dikongkon nyambut gawe abot

 Dudu sanak dudu kadang, yen mati melu kelangan = senajan wong liya yen nemoni rekasa bakal dibelani

 Duka yayah sinipi, jaja bang mawinga-winga = wong kang nesu banget

 Dhandhang diunekake kuntul, kuntul diunekake dhandhang = bab ala dikandhakke becik, bab becik dikandhakkke ala

 Derman golek momongan = wong wis akeh kewajibane isih golek gawean kang ngimbuhi ribed

 Desa mawa cara negara mawa tata = saben panggonan duwe tata car dhewe-dhewe

 Dadia godhong moh nyuwek, dadia banyu moh nyawuk = wis emoh sapa aruh

 Dhalang kerubuhan panggung = wong tanpa bisa kumecap marga nemu wiring

 Dhandhang diunekake kuntul = wong ala dikira becik

 Dhandhang ngelak = wong kang ngajab patining liyan

 Dhadhap ketuwuhan cangkring = kumpulane wong becik kaworan wong ala atine

 Dhayung oleh kedhung = wong tumandang gawe kanthi kepenak jalaran cocog lan saranane

 Dhemit ora ndulit, setan ora doyan = ana ngendi papan tansah slamet

 Dibeciki mbalang tai = mbeciki wong liya oleh pinwales piala

 Dikempit kaya wade, dijuju kaya manuk = banget ditresnani

 Dolanan ula mandi = njarag tumindak gawe kang ngemu bebaya

 Dudu berase ditempurake = nyambungi guneman, nanging ora cundhuk karo sing dirembug

 Durung cundhuk, acandhak = ora ngerti perkarane melu urun gunem

 Dhadhakan anglayoni = mementahi rembug sing wis mateng

 Dudutan lan anculan = wong loro padha kethikan: sing siji ethok-ethok ora ngerti

 Durung ilang pupuk lempuyange = dianggep isih kaya bocah cilik

 Durung pecus keselak betus = durung sembada wis duwe kekarepan neka-neka

 Duk sandhing geni = wong lanang jejer turu karo wong wadon dudu bojone

 Diwenehi ati ngrogoh rempela = diwenehi sithik isih kurang panarima

 Dipalangana mlumpat, ditalenana medhot = arepa dikaya ngapa yen wis takdhire bisa kalakon

 Dom sumuruping banyu = telik sandi (mata-mata), laku sesidheman kanggo meruhi wewadi

Eman-eman ora keduman = karepe eman malah awake dhewe ora keduman

 Embuh nila embuh etom = wong kang nyaruwe alaning liyan, nanging dheweke ugamelu nglakoni

Embat-embat celarat = wong nyambut gawe kanthi ngati-ati banget

 Emprit abuntut bedhug = wong kang nggedhekake perkara sing maune sepele

 Enggon welut diedoli udhet = wong pinter dipameri kepinteran sing ora sepiraa

 Endhas gundhul dikepeti = wong sing wis kepenak uripe oleh kamukten

 Esuk dhele, sore tempe = ora antep, atine molah-malih

 Emban cindhe, emban siladan = tumindak ora adil

 Entek amek, kurang golek = diuneni akeh-akeh

 Entek jarake = wis entek kasugihane

Gajah alingan teki = wong gedhe sendhen prekarane wong cilik

 Gajah marani wantilan = wong kang njarag nemoni bebaya

 ngGajah elar = wong kang sarwa kasembadan kekarepane

 Gajah ngidak rapah = wong gedhe (agung) nrajang wewalere dhewe

 Gajah perang karo gajah, kancil mati ing tengah = wong gedhe padha pasulayanwong cilik sing dadi korban

 Galuga sinalusur sari = wong becik rupane, utama bebudene

 Gambret singgang mrakatak ora ana sing ngeneni = wong wadon kenes ora ana wong lanang sing nakokake

 Gagak nganggo laring merak = wong cilik tumindak kaya-kaya wong gedhe

 Garang garing = wong semugih nanging sejatine kekurangan

 Gayuk-gayuk tuna, nggayuh-nggayuh luput = samubarang kang dikarepake ora bis keturutan

 Gliyak-gliyak tumindak, sareh pikoleh = senajan alon-alon anggone tumindak nanging bisa kelakon

 Golek banyu bening = meguru golek kawruh sing becik

 Nggutuk lor kena kidul = ngarani/ndakwa sing ora bener

 Nggenthong umos = wong kang ora bisa nyimpen wewadi

 Gawe luwangan, ngurugi luwangan = utang kana, nyaur kene

 nGGayuh tawang = tumandang gawe kang tanpa pituwas

 Gecul ngumpul bandhol ngrompol = wong ala padha saiyeg tumindak ala

 Gedhang apupus cindhe = wong duwe kamelikan kang ora salumrahe

 Geguyon dadi tangisan = gegojegan, wasana gawe susah

 Gemblung jinurung, edan kawarisa = tumindak nekad, nanging malah nemu kabegjan

 Gendhon rukon = tumindak bebarengan amrih padha kepenake

 Geni guntur nila bena = dhawuhing nagara kudu linakonan

 nGgenteni watang putung = nglungsur kalungguhane wong kang wis mati

 nGgepuk kemiri kopong = tumindak gawe kang tanpa kasil

 nGgered ori saka pucuk = tumandang tanpa petung, wasana gawe rekasa awake dhewe

 Giri lusi janma tan kena ingina = wong katone bodho jebul sugih kawruh

 Golek-golek ketanggor wong luru-luru = arep tumindak ala, wasana kepergok wong kang uga tumindak ala

 Gondhelan poncoting tapih = nggantungake urpe marang bojo

 Gotong mayit = lungan mung wong telu ngliwati papan sing mbebayani

 Greget-greget suruh = nggregetake ati nanging ngemu rasa seneng

 ngGugat kayu aking = mrakarakake wong kang wis mati

 Gumembrang ora adang = kelangan barang tanpa ana sing weruh

 Gumendheng ora nggoreng = kelangan barang tanpa ana sing weruh

 ngGutuk api lamur = mitenah wong liya kanthi ethok-ethok ora ngerti wong sing dipitenah

 Gupak pulute ora melu mangan nangkane = melu rekasa nanging ora melu ngrasakake kepenake

 Glugu ketlusuban ruyung = kumpulane wong becik kecampuran wong ala bebudene

 Glundhung semprong = wong wadon omah-omah ora nggawa bandha mapan ing omahe sing lanang

 Gong lumaku tinabuh = wong geleme omong mung yen ditakoni

Idu geni = sakuni-unine kelakon

 Idu didilat maneh = njabel rembug sing wis kawetu

 Iwak kecemplung wuwu = kena diapusi kanthi gampang

 Ing ngarsa sung tuladha, ing madya mangun karsa, tut wuri handayani = yen ana ngarep nyontoni, ana tengah menehi greget (karep), ana mburi menehi daya

Jer basuki mawa beya = sakabehing gegayuhan mbutuhake wragad (pengorbanan)

 nJabung alus = ngapusi kanthi tembung manis

 nJaring langit = tumindak gawe kang tanpa asil

 nJaring angin = tumindak gawe kang tanpa asil

 Jinjang api goyang = ora nggugu kandhaning liyan nanging malah gawe kapitunan

 Jalma tan kena kinira = manungsa iku ora kena diremehake

 Jati ketlusuban ruyung = kumpulane wong becik kelebon wong ala

 Njagakake endhoge si blorok = ngarep-arep barang sing durung mesthi

 Njajah desa milangkori = wis tekan ngendi-endi

 Jalma angkara mati murka = nemoni cilaka jalaran angkara murkane

 Jamur tuwuh ing sela = wong kang uripe memelas

nJalukan ora wewehan = seneng njaluk ora gelem menehi

 Jaran kerubuhan empyak = wong kang wis kanji (kapok, wedi) banget marga lelakon sing wis tau gawe wedi

 Jarit luwas ing sampiran = wong duwe kepinteran nanging ora ana sing nganggo utawa ngangsu kapinterane, lawas-lawas wong iku tanpa guna

 nJujul muwul = prakara kang nambah-nambahi rekasa, utawa wis sarwa akeh lan torah (kecukupan) isih oleh wuwuh (tambahan) maneh

 nJunjung ngantebake = ngalembana nanging duwe niyat ngasorake

Kaduk wani kurang deduga = watak wong enom sing grusa-grusu kurang petung

 Kalah cacak menang cacak = samubarang pagawean luwih becik dicoba dhisik bisa lan orane

 Karna binandhung = kabar kang lumembar sarana gethok tular

 Kebak sundukane = wis akeh anggone gawe piala

 Kebak sundukane = kakehan dosa, akeh sing disulayani

 Kebanjiran segara madu = nemu kabegjan kang gedhe banget

 Kebat kliwat, gancang pincang = tumindak kang kesusu mesthi ora kebeneran

 Kebo bule mati setra = wong pinter ning ora ana sing merlokake

 Kebo ilang tombok kandhang = wis kelangan ngetokake wragat maneh kanggo nggoleki malah ora ketemu

 Kebo lumumpat ing palang = wong gedhe nggagahi prakarane sadulur utawa kaluwargane dhewe

 Kebo kabotan sungu = wong ngrekasa uripe marga kabotan butuh, kakehan anak

 Kebo lumaku dipasangi = wong kang gelem tumandang gawe yen dituntun (diwarahi)

 Kebo nusu gudel = wong tuwa njaluk wuruk marang wong enom

 Kebo mulih nyang kandhange = wong sing wis suwe lelana bali nyang asale

 Kebo mutung ing pasangan = wong ninggal pagaweane sing durung sida ditandangi

 Kecing-kecing diraupi = tumindak gawe kanthi wani njejaluk tanpa ngrasa isin

 Keduwung nguntal wedhung = wis kebanjur tumindak, arep mundur wis lumaku, arep maju wis rekasa

 Kepaten obor = kelangan aluran pasedulurane

 Keri tan pinecut = gelem tumindak gawe tanpa diprentah

 Kulak warta adol prungon = oleh kabar banjur ditularake marang liyan

 Kumrisik tan kanginan = rumangsa tanpa disaruwe

 Kuping budheg dikoroki = ora ngreti kathik dikandhani, wasana kepengin ngreti prekarane

 Kakehan gludhug kurang udan = akeh sing diomongake ananging ora nyata

 Kaya banyu karo lenga = paseduluran kang ora bisa rukun

 Kadang konang = wong kang diaku sedulur yen wonge sugih (duwe pangkat)

 Kacang atinggal lanjaran = anak kang ora memper bebudene wong tuwane

 Kacang mangsaa ninggal lanjaran = anak iku lumrahe bebudene memper wong tuwane

 Kandhang langit, bantal ombak, kemul mega = ora duwe papan (omah)

 Katepang ngrangsang gunung = wong asor pengin nggayuh pangkat luhur

 Katon cempaka sewakul = wong kang manjila dhewe, beda klawan pepadhane

 Kajugrukan gunung menyan = oleh kabegjan gedhe banget

 Kawuk ora weruh slira = wong cilik ambeke kaya wong gedhe

 Kebanjiran segara madu = nemu kebegjan (rejeki) sing gedhe

 Kegedhen empyak kurang cagak = wong kang duwe panjangka ning ora sembada

 Kekudhung walulang macan = ngapusi nganggo jenenge wong kang diwedeni

 Kelacak kepathak = ora bisa mungkir jalaran wis kebukti

 Kemladhean ngajak sempal = wong mondhok gawe rusak sing dipondhoki

 Kendhit miming kadang dewa = wong kang ora pasrah ing paeka

 Keplok ora tombok = melu seneng ananging ora melu wragad, utawa wong kang senengane maido ning ora gelem melu cawe-cawe

 Kerot ora duwe untu = duwe kekarepan ananging ora sembada

 Kena iwake aja nganti butheg banyune = ngrampungi prakara kanthi ngati-ngati

 Kejugrukan gunung madu = nemu kanugrahan

 Kethek saranggon = grombolane wong ala

 Kencana katon wingka = arepa becik disawang ora becik

 Kendel ngringkel, dhadhag ora godhak = ngakune kendel tur pinter jebule jirih tur bodho

 Kenes ora ethes = wong sing sugih nanging ora disenengi

 Kriwikan dadi grojogan = prakara sepele dadi prakara gedhe

 Kere munggah bale = wong asor diprecaya dadi panguwasa (wong pangkat)

 Kere nemoni malem = wong miskin kinembong ing pangan

 Kere menangi Mulud = wong miskin kinembong ing pangan

 Kerot ora duwe untu = duwe kekarepan ning ora duwe wragad

 Kerubuhan gunung = wong nemoni kesusahan sing gedhe banget

 Kesandhung ing rata kebentus ing tawang = oleh cilaka sing ora dinyana-nyana

 Ketula-tula ketali = wong kang tansah nandhang sengsara

 Kethek saranggon = kumpulane wong kang tindake ala

 Kinjeng tanpa soca = wong tandang gawe ora ngerti ancas tujuwane

 Kaleyang kabur kanginan, ora sanak ora kadang = wong sing ora duwe panggonan utawa omah tetep

 Klenthing wadhah masin = wong ala sanajan tumindak becik, tabet-tabete wong ala isih ketara (angel ninggalake pakulinane tumindak ala

 Kodhok nguntal gajah = wong duwe trekah sing mokal kalakone

 Kongsi jambul uwanen = nganti tumekan tuwa banget

 Kriwikan dadi grojogan = prakara kang maune cilik dadi gedhe

 Krokot ing galeng = wong kang mlarat banget

 Kucing-kucing diraupi = wong duwe gawe kanthi nekad, sanajan direwangi wiring isin

 Kudhi pacul singa landhepa =wong adu kapinteran, sing pinter sing bakal nemu kabegjan

 Kudhung walulang macan = wong golek utangan nganggo sendhen asmane wong gedhe utawa wong kuwasa

 Kumenthus ora becus = seneng umuk nanging ora mrantasi karya (sembada)

 Kuntul diunekake dhandhang = wong becik dianggep wong ala

 Kurung munggah lumbung = wong rena dipek bojo sing duwe omah

 Kutuk nggendhong kemiri = wong kang nganggo kang sarwa aji (apik) liwat dalan kang mbebayani

 Kutuk marani sunduk, ula marani gebuk = wong kang njarag (marani) bebaya

 Kuncung nganti tumekan gelung = suwe banget anggone ngenteni

Ladak kecangklak = wong kang angkuh nemoni pakewuh marga tumindake dhewe

 Lahang karoban manis = wong kang rupane bagus-ayu tur luhur bebudene

 Lanang kemangi = wong lanang kang jirih

 Lawas-lawas kawongan godhong = wis lawas pangabdine, nanging ora banjur dibuwang, tanpa oleh pangkat

 Lebak ilining banyu = wong asor kanggo tiban-tiban yen ana prakara

 Ledhang-ledhang nemu pedhang = nemu kabegjan tanpa kanyana-nyana

 Legan golek momongan = wong kang wis kepenak malah njarag golek gawean (rekasa)

 Lambe satumang kari semerang = menehi pitutur nganti kesel, ora digubris

 Lumpuh ngideri jagad = duwe gegayuhan sing mokal kelakon

 Lungguh klasa gumelar = ora melu rekasa nanging nemu kepenak

Macan guguh = wong gedhe (kuwasa) wis ora kajen keringan

 Madu balung tanpa isi = rebutan samubarang kang tanpa guna

 Malang-malang tanggung = ngewuhake, arep ditinggal nggrundel, yen dilokake ora mrantasi gawe

 Mancak wadhah tulupan = wis suwe nyambut gawe nanging tanpa duwe celengan

 Mecel manuk miber = sarwa kasembadan, sabarang tindake mawa kasil

 Mendhak alingan, wekasan katon = tumindak nylamur, nanging wekasan ngaku, jalaran konangan wong akeh

 Maju tatu mundur ajur = prakara kang sarwa ndadekake pakewuh, utawa mbudi daya kepiye wae nanging ora kasil

 Matang tuna numbak luput = tansah luput kabeh panggayuhane

 Mbuwang tilas = ethok-ethok ora ngerti marang tumindake kang ala kang dilakoni

 Meneng widara uleren = katone anteng nanging sejatine ala atine

 Menthung koja kena sembagine = rumangsane ngapusi, nanging sejatine malah kena apus

 Merangi tatal = mentahi rembug kang wis mateng

 Micakake wong melek = ora nganggep wong sing meruhi dhewe

 Midak sikil, njawil mungkur = kethikan ora ngetarani

 Midak tembelek ora penyek = ora duwe kekuwatan kanggo tandang gawe

 Mirong kampuh jingga = mbalela marang nagara

 Mrojol ing akerep = nyebal saka kalumrahaning wong akeh

 Milih-milih tebu boleng = kakehan milih, wekasan oleh kang ora becik

 Mikul dhuwur mendhem jero = bisa njunjung drajade wong tuwa

 Mubra-mubru mblabar madu = wong kang sarwa kecukupan

 Meneng kitiran = ora bisa anteng

 Mbrojol saselaning garu = ora ana sing madhani kepinterane, utawa wong kang luput saka bebaya

Nabok nyilih tangan = tumindak ala kanthi kongkonan wong liya

 Naga mangsa tanpa cala = wong kang mrana-mrana ngrasani alaning liyan

 Ngagar metu kawul = ngojok-ojoki supaya dadi pasulayan, nanging sing diojok-ojoki ora mempan

 Ngajari bebek nglangi = panggawean sing ora ana paedahe

 Ngalasake Negara = wong sing ora manut pranatane Negara

 Ngalem legining gula = ngalembana kapinterane wong kang pancen pinter (sugih)

 Ngaturake kidang lumayu = ngaturake barang kang wis ora ana

 Nagara mawa tata, desa mawa cara = saben papan duwe adapt lan aturan dhewe-dhewe

 Nampel puluk = mitenah kabegjane wong liya

 Nandur wiji keli = ngopeni turune wong kasrakat

 Nasabi dhengkul = nutup-nutupi kekurangane sadulur supaya oleh kauntungan

 Natas tali gumantung = putusan kang ora ana kawusanane

 Nebak wong mangan = gawe rugine wong kang oleh kamukten

 Nemu kuwuk = wong njaluk tulung marang liyan ora nganggo mara ing omahe

 Ninggal bocah ing waton = nyumelangake samubarang sing wis kelakon

 Nitipake daging serep = titip anak wadon marang besan

 Nucuk ngiberake = wis disuguh mulihe isih mbrekat suguhan

 Nulung menthung = karepe aweh welas, nanging malah gawe rekasane

 Nuntumake balung pisah = bebesanan karo sedulur kang wis adoh alurane

 Nututi baling wis tiba = njabel wicara kang wis kawetu

 Nututi kidang lumayu = nguyak samubarang kang durung cetha lan durung mesthi olehe

 Ngadu singating andaka = gawe dukaning panggedhe

 Ngadhepi celeng boloten = cedhak-cedhak wong ala bebudene

 Nglungguhi klasa gumelar = nindakake pegawean kang wis tumata

 Ngotragake gunung = wong cilik-asor bisa ngalahake wong gedhe-luhur, nganti gawe kagete wong akeh

 Nguthik-uthik macan dhedhe = njarag wong kang wis lilih nepsune

 Nguyahi segara = weweh marang wong sugih kang ora ana pituwase

 Nyangoni kawula minggat = ndandani barang kang tansah rusak

 Nguthik-uthik macan turu = gawe nesu (golek gaweyan)

 Nyolong pethek = luput saka pangira

 Ngobak banyu bening = gawe rerusuh ing papan kang tentrem

 Nguyahi segara = nulung wong sing kecukupan

 Nandur pari jero = gawe ngamal kabecikan

 Nututi layangan pedhot = nggoleki barang sing angel ketemune

 Ngaji mumpung = ngatogake kekarepan mumpung ana wektu becik

 Ngalem legining gula = ngalem kepinterane wong winasis

 Ngandel tali gedebog = mrecaya barang kang ora mitayani

 Ngantuk nemu kethuk = enak-enak ora nyambut gawe nanging oleh kabegjan

 Ngangsu banyu ing kranjang = golek ngelmu nanging ora pinter marga ngelmune

 Ngaub ngawar-awar = golek pangayoman marang wongmiskin

 Nguwod gedebog = wong nemu kacilakan merga panggawene wong liya

 Nguyang lara nempur pati = njarag marang kacilakan

 Nguyuh aling-alingan sada = ngumpetake kekurangane, nanging ora murwat lan sranane

 Ngabuk wong meteng = milara wong kang tanpa daya

 Ngemping lara nggenjah pati = njarag marang kasangsaran

 Ngempukake watu item = nganggep remeh prakara abot

 Ngemut legining gula = ngrumat baranging liyan, bareng ngreti yen ana gunane banjur dipek dhewe, ora diwenehake sing duwe

 Ngenteni timbale watu item = ngarep-arep samubarang kang ora bakal teka

 Ngetutake poncoting tapih = melu sapari lungane bojo

 Nggepuk kemiri kopong = tumandang gawe kang tanpa pituwas

 Nglancipi singating andaka = natang wong kang kawasa

 Nglangi ing tengah mati ing pinggir = apa kang digarap tanpa karampungan

 Nglumahake, ngurepake = bebesanan anak loro lanang wadon padha nggawa lan padha olehe

 Ngarebake sikut = nenonton mung kanggo golek sukan-sukan

 Ngrampek-ngrampek kethek = nyanak marang wong ala

 Ngrangsang-ngrangsang tuna = samubrang kang ginayuh ora kena

 Ngrusak pager ayu = ndhemeni bojoning liyan

 Nrenggiling api mati = wong ethok-ethok ora ngrungu guneme liyan, nanging sabenere niling-nilingake

 Numpal keli = wong lelungan mung nunut kancane

 Nusup ngayam alas = wong lelungan kanthi mlebu metu padesan lan ngliwati omah-omahe wong akeh

 Nyambung watang putung = ngruunake sedulur kang cecongkrahan

 Nyawat mbalang wohe = duwe panpgangkah sarana pitulungane sedulur sing diangkah

 Nyeret pring saka pucuk = pagawean gampang malah dingel-ngel

 Nyundhang bathang bantheng = ngangkat priyayi turunane bangsa luhur kang wis ora duwe pangawasa

 Nyunggi lumpang kentheng = rabi ayu turune wong luhur

Obor blarak = mung sawetara wae

 Obah owah = barang dadi becik mbutuhake wragad

 Obah mamah = yen gelem makarya, bakale akeh rejeki

 Obah ngarep kobet mburi = wani rekasa dhisik, mbesuke bakal kepenak

 Opor bebek, mentas dhewek = rampungae saka reka dayane dhewe

 Ora ana banyu mili mandhuwur = watak iku tumurun marang anak

 Ora ana kukus tanpa geni = ora ana akibta tanpa sebab

 Ora gonja ora unus = wis rupane ala, bebudene uga ala

 Ora jaman ora makam = ora genah asal kamulane

 Ora mambu enthong irus = ora ana sambung rapete bab aluran paseduluran

 Ora ngerti kenthang kimpule = ora weruh prakara sing dirembug

 Ora polo ora uteg = bodho banget

 Ora tembung ora lawung = njupuk barange liyan tanpa jawab

 Ora weruh alip bengkonge = ora ngreti aksara

 Othak-athik didudut angel = katone sarwa ganpang bareng ditemenani ora ana nyatane

 Ora kingan ora udut = ora mangan apa-apa

 Ora uwur ora sembur = ora gelem cawe-cawe (aweh pitulung)

Palang mangan tandur = wong kang diwenehi kapercayan njaga nanging malah ngrusak

 Pandengan karo srengenge = memungsuhan karo panguwasane

 Pandhitane antake = laire katon suci batine ala

 Pecruk tunggu bara = wong kang dipasrahi tunggu barang kang dimelik (dadi kesenengane)

 Pupur sadurunge benjut = becik jaga-jaga utawa tumindak ngati-ati

 Pupur sawise benjut = ngati-ati sawise nemu bebaya

 Pinter keblinger busuk ketekuk = sarwa cilaka, tansah kena paeka

 Pitik trondhol diumbar ing padaringan = wong miskin dipracaya manggon ing papan kang mubra-mubru pangan

 Pupur sawise benjut = tumindak ngati-ati bareng wis ketaman

Raga tanpa mule = rana-rene mung disawiyah, ora kajen

 Rupak jagade = ora duwe papan pasrawungan

 Rame ing gawe, sepi ing pamrih = gelem tandang gawe ora amarga golek opah

 Ramban-ramban tanggung = wong ngira alaning liyan, nanging isih ragu-ragu

 Rawe-rawe rantas, malang-malang putung = sakehing pepalang bisa disingkirake

 Rampek-rampek kethek = wong kang nyedhak-nyedhak wong ala, ora wurung oleh piala saka wong iku

 Rebut balung tanpa isi = pasulayan marga barang kang sepele

 Regem-regem kemarung = wong kang ngrangkani wong liya kang sok nglarani (gawe cilaka)

 Renggang gula kumepyur pulut = wong kang raket banget anggone kekancan

 Rindhik asu digitik = dikongkon nindakake pegawean kang ora cocog karo kekarepane

 Rupa nggendhong rega = merga barange apik mula regane ya larang

 Rukun agawa santosa, crah agawe bubrah = yen padha rukun mesthi padha santosa, yen padha congkrah mesthi bakal rusak

 Rubuh-rubuh gedhang = wong kang ela-elu tumindake liyan (melu-melu)

Sing salah seleh = sing salah bakal nampa akibate

 Sembur-sembur adas, siram-siram bayem = bisa kaleksanan marga pandongane wong akeh

 Sadumuk bathuk sanyari bumi = pasulayan dilabuhi toh pati

 Satru munggwing cangklakan = wong kang dadi mungsuh ing lingkungan sanak sedulur

 Satu munggwing rimbagan = wong loro kang anggone kekancan padha cocoge

 Suduk gunting tatu loro = nampa kesusahan (kasangsaran) bareng-bareng (ngiwa nengen)

 Sabar sareh mesthi bakal pikoleh = tumindak samubrang aja kesusu

 Sabaya pati sabaya mukti = kerukunan nganti tekaning pati

 Sadumuk bathuk senyari bumi = pasulayan nganti dilabuhi tekan pati

 Sandhing kirik gudhigen = wong kang srawung karo wong ala, ora wurung ketularan alane

 Sandhing kebo gupak = wong kang cedhak wong tumindak ala, bisa-bisa katut ala

 Sanggar waringin = wong kang dadi pangayomane wong akeh

 Sepi ing pamrih rame ing gawe = nindakake pagawean kanthi ora duwe kamelikan apa-apa

 Sluman-slumun slamet = sanajan kurang ngati-ati nanging isih diparingi slamet

 Sumur lumaku tinimba, gong lumaku tinabuh = wong kang geleme tumandang gawe yen diajak utawa dikancani wong sing wis pinter

 Sadawa-dawane lurung isih dawa gurung = kabar iku mesthi sumebar adoh, lan adoh karo kanyatane

 Sapikul sagendhongan = andum barang kanthi kukum kang murwat lan kaanane

 Sendhen kayu aking = prakaran gondhelan wong kang wis mati

 Singidan nemu macan = dhelikan marga tumindak ala nanging malah kawruhan panggedhene

 Si gedheg lan si anthuk = wong loro kang wis padha kangsen tumindak ala bebarengan

 Simbar tumrap sela = wong kang uripe ngrekasa, awit ora duwe sumber pangan sing gumathok

Tebu tuwuh socane = wong sing alus lan mans tembunge nanging ala aten-atenane

 Tekek mati ulone = wong kang nemoni cilaka marga saka gunemane dhewe

 Tembang rawat-rawat, bakul sinambewara = kabar kang durung mesthi salah lan benere

 Tulung menthung = katone aweh pitulungan, nanging gawe susah

 Tega larane ora tega patine = arepa kaya ngapa sedulur iku perlu dibelani

 Tigan kaapit sela = wong kang ana ing sajroning bebaya, tansah was-sumelang atine

 Timun jinara = prakara gampang banget

 Timun wungkuk jaga imbuh = wong kang kanggo genep-genep (jaga-jaga yen kekurangan)

 Timun mungsuh duren = wong ringkih mungsuh wong kuwat

 Tuna satak bathi sanak = rugi petung (bandha) nanging tambah sedulur

 Tunggal banyu – tunggal guru

 Tinggal glanggang colong playu = ora wani tanggung jawab (keplayu ing peperangan)

 Tumbak cucukan = wong kang seneng pradul (adu-adu) marang liyan

 Tumbu oleh tutup = wong loro sing cocog aten-atenane

 Tumper cinawedan, wedang lelaku = wong kang angger duwe bojo, bojone mati (wong kang diseriki kanca-kancane)

 Tunggak jarak mrajak, tunggak jati mati = turune wong cilik bisa dadi wong gedhe, turune wong gedhe ora bisa oleh kalungguhan dhuwur, utawa prakara ala ngambra-ambra dene prakara becik kari sethithik

 Tunggak kalingan rone = tilas wong gedhe wis ora katon gedhene utawa luhur pangkate

 Tunggak kemadhuh = wong kang maune dadi mungsuh

 Tunjung tuwuh ing sela = wong kang maune dadi mungsuh

 Thenguk-thenguk nemu kethuk = nyambutgawe sakpenake nanging meksa nemu kabegjan

Ucul saka kudangan = luput karo gegayuhane

 Ula marani gitik (gebug) = wong kang njarag marang bebaya

 Ulat madhep ati kareb = wis manteb banget kekarepane

 Ungak-ungak pager arang = duwe melik marang bojoning liyan

 Ulangan cumbon = angger lunga, ora suwe bali maneh

 Uyah kecemplung segara = menehi barang sethithik marang wong sugih banget

 Undhaking pawarta sudaning kiriman = kabar sing sumebar beda nyatane

 Udan tangis = akeh wong sing kesusahan amarga ketaman bencana

 Uwod gedebog = wong kang ora kena diprecaya kanggo lantaran rembug

Wastra bedhah kayu pokah = wong nandhang tatu, babak kulite, putung balunge (wong ketula-tula uripe)

 Watra lungset ing sampiran = wong pinter ora diguroni wong liya nganti tuwa

 Wedi rai wani silit = wanine mung saka mburi, wedi yen adhep-adhepan

 Wedhus diumbar ing pakacangan = wong mlarat dipercaya njaga barang pakaremane

 Weruh ing grubyug, ora weruh ing rembug = melu-melu tumindak nanging ora ngerti kang dikarepake

 Wiwit kuncung nganti gelung = nuduhake wektu sing suwe banget (saka bocah nganti tuwa)

 Welsa tanpa alis = arep tetulung (melasi) wong liya nanging malah dadi bilaine

 Waras-wiris = sehat

 Wong wadon cowek gopel = drajating wong wadon kang ora pangaji

 Wis kebak sundukane = wis akeh banget kaluputane

Yuwana mati lena = wong becik nemu cilaka jalaran ora ngati-ati

 Yitna yuwana, lena kena = sing ngati-ati bakal slamet, sing sembrana cilaka

 Yuyu rumpung mbarong ronge = wong kang nyantosani omahe, amarga wedi diganggu gawe wong liya kang ala pakartine

 Yiyidan munggwing rampadan = biyene wong durjana saiki dadi wong alim

 Yoga anyangga yogi = murid nirokake piwulange guru

A

Adang adang tètèsé embun , tegesé : nunggu barang kang durung mesti.

Aja dumeh , tegesé :aja mentang-mentang

Aja golèk wah, mengko dadi owah , tegesé :aja golek alem wong liyo, mengko mundhak susah

Aji godhong garing , tegesé : ora ono regane

Ajining dhiri dumunung ana ing lathi, ajining raga ana ing busana , tegesé :ajining diri ana ing pangandikane, ajining raga ana ing apa sing diagem

Ambeg parama arta , tegesé : nguripi sakebehe sing cilik tekan sing gede

Asu gedhé menang kerahé , tegesé :wong sing luwih kuwoso sing luwih menang

C

Cedhak kebo gupak , tegesé : yen cerak wong ala bakal ketularan alane

Cincing cincing mekso klebus , tegesé : najan wis ngati-ati nanging tetep kena

D

Datan sisip salugut kolang-kaling pinara sasra , tegesé :jan pas banget

E

Enggon welut didoli udhet , tegesé : Panggoné wong pinter dipameri kapinteran sing ora sepirowa

H

Holopis kuntul baris , tegesé : bareng-bareng/ gotong-royong

I

Idu geni , tegesé :sak pocapane diturut (dipercaya)

J

Jalma limpat seprapat tamat , tegesé :wong kang duwur ilmune/ wong kang sekti

Jamur ing mangsa katiga , tegesé : barang kang mustahil

L

Legan golèk momongan , tegesé :gawe perkara

M

Mulat sarira angrasa wani, rumangsa melu andarbèni, wajib melu angrukebi , tegesé :wani tanggung-jawab

Merangi tatal , tegesé :magawe kang ora ana gunane

N

Nawu lintang , tegesé :gaweyan/gegayuhan kang ora bakal kelakon

Nguthik-uthik macan turu, tegese :golek perkara

Njalukan ora wewehan, tegese : seneng njaluk nanging ora gelem weweh

O

Ora ono kukus tanpa geni , tegesé :ananing kedadeyan mesti ana sebabe

R

Rindik asu digithik , tegesé : cepet banget

U

Urun rembug , tegesé :melu omong

Utange nurut wulu , tegesé :utange akeh banget

Utang lara nyaur lara, utang pati nyaur pati , tegesé :balas dendam

Utang nyaur, nyilih ambalekake , tegesé :balas dendam

Uyah kecemplung segara , tegesé :ora ana tilase (tabete)

W

Wong legan golek momongan , tegesé :golek perkara